Thiền là gì? Sự hình thành, phát triển và ý nghĩa của việc ngồi thiền

Thiền là gì? Khi nhắc đến thiền, nhiều người thường nghĩ ngay đến các vị sư trong chùa hay một hình thức tu tập của Phật giáo. Thiền đúng là bắt nguồn từ Phật giáo nhưng hiện nay, nó đã được phổ biến rộng rãi ra đại chúng và phù hợp cho mọi đối tượng, không phân biệt giới tính, độ tuổi hay nghề nghiệp. Vậy thiền là gì? Lịch sử hình thành và phát triển của thiền ra sao? Và thiền có ý nghĩa như thế nào trong đời sống hàng ngày? Mời bạn đọc bài viết dưới đây để khám phá những thắc mắc trên nhé.

 

Thiền là gì?

Thiền không chỉ là bộ môn thuộc Phật giác mà còn rất phổ biến trong đời sống hàng ngày
Thiền không chỉ là bộ môn thuộc Phật giác mà còn rất phổ biến trong đời sống hàng ngày

Có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về thiền. Trong Phật giáo, thiền dùng để chỉ những pháp thực hành nhằm rèn luyện tâm. Trong yoga, thiền là một trạng thái tinh khiết và tập trung cao độ khi tâm trí xuôi chảy không gì ngăn trở, hoàn toàn đắm mình trong ý nghĩ về ý thức vũ trụ. Chính vì vậy trong yoga, thiền còn được gọi là Dhyana có nghĩa là “dòng chảy của tâm trí”.

Hoặc theo từ điển Cambridge, thiền định là hướng sự chú ý của mình vào một điều duy nhất và được dùng như một hành động tôn giáo hoặc một phương tiện để giúp lấy lại sự bình tĩnh và làm thư giãn cơ thể.

Dù được diễn đạt theo nhiều cách khác nhau nhưng về bản chất, thiền là phương pháp rèn luyện khả năng tập trung của người thực hành, từ đó giúp chúng ta trở nên bình tĩnh, lắng dịu để cảm nhận được sự bình an sâu thẳm.

Trước đây, thiền giúp hiểu sâu hơn về các lực lượng thiêng liêng và huyền bí của cuộc sống. Còn ngày nay, thiền thường được sử dụng để thư giãn và giảm căng thẳng. Thiền được coi là một loại thuốc bổ tâm và thể.

Hiện nay có 7 loại thiền phổ biến trên thế giới:

  • Thiền định
  • Thiền từ tâm
  • Thiền quét cơ thể (thư giãn tiến bộ)
  • Thiền chánh niệm
  • Thiền nhận thức hơi thở
  • Kundalini (Thiền hoạt động thể chất kết hợp các chuyển động với hít thở sâu và thần chú)
  • Thiền siêu việt

Sự hình thành và phát triển của thiền

Thiền trong tiếng Nhật là Zen, được phiên âm từ “Ch’an” trong tiếng Trung Quốc. Từ thời thượng cổ ở Ấn Độ, thiền đã được nhắc tới trong bộ kinh Áo Nghĩa Thư (Upanishad) với thuật ngữ “Dhyna”. Như vậy, “cái nôi” sinh ra thiền chính là Ấn Độ.

Người Ấn Độ từ lâu đã tin rằng nếu muốn hiểu tường tận một sự vật, sự việc thì ta cần phải hòa mình vào chính sự vật, sự việc đó. Để làm được điều này thì cần tập trung tư tưởng, tập trung suy nghĩ của bản thân sao cho không bị bất cứ ngoại cảnh nào tác động được. Trạng thái đó người ta gọi là thiền. Vì những mặt lợi ích có được, thiền được rất nhiều tông phái triết học Ấn Độ ứng dụng từ xa xưa.

Thiền bắt nguồn từ Ấn Độ
Thiền bắt nguồn từ Ấn Độ

Vào khoảng năm 520, thời điểm sau khi Phật giáo ra đời, Bồ đề Đạt ma đã đem thiền truyền sang Trung Quốc. Tại Trung Quốc, thiền được phát triển cả về lý luận và phương pháp thực hành dưới sự ảnh hưởng của tư tưởng Trung Hoa. Sau này, khi được du nhập vào Nhật Bản, thiền tại đây lại được hòa trộn với văn hóa và nghệ thuật của đất nước này.

Đến đầu thế kỷ XX, thiền được du nhập vào phương Tây và được xem là một phương pháp giáo dục đạo đức, tâm linh.

Có thể thấy, qua quá trình thiền được lan tỏa tới các quốc gia khác nhau, các nền văn hóa khác nhau thì nó đã được bổ sung, phát triển thêm cả về mặt lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, dù trải qua nhiều biến thiên nhưng qua nhiều khái niệm định nghĩa về thiền, ta vẫn thấy tinh thần cốt lõi nguyên thủy của thiền được tôn trọng và giữ gìn. Dưới đây là một số định nghĩa về thiền:

Thiền trong kinh điển của Phật giáo nguyên thủy được gọi là bhavana. Danh từ này có nghĩa là phương pháp thực hành để rèn luyện tâm, được chia ra làm hai hình thức là “thiền định – samatha bhavana” và “thiền quán – vipassana bhavana”.

Thiền trong môn Yoga được gọi là dhyana. Đây là trạng thái tập trung cao độ của tâm trí, không để bất cứ điều gì chi phối. Ở trạng thái này, người thực hành hoàn toàn ý thức được suy nghĩ cá nhân và ý thức về vũ trụ. Thiền trong yoga được xem là cổ xưa và có hình thức thực hành đa dạng nhất.

Cũng có định nghĩa nhắc về thiền đơn giản là một phương pháp rèn luyện tâm trí tập trung vào sự vật, sự việc, vấn đề hiện tại, giúp người thực hành sống trọn vẹn hơn, hướng tới sự bình an thuần khiết trong bản thân mình.

Thiền trong Phật giáo

Thiền là một tư thế linh thiêng trong Phật giáo
Thiền là một tư thế linh thiêng trong Phật giáo

Trong đạo Phật, thiền là một phương tiện để phát triển tâm linh. Bản thân từ “bhavana” trong tiếng Pali cũng có nghĩa là tu dưỡng, phát triển hoặc trau dồi, ám chỉ sự mở mang về tâm linh hay sự phát triển của tâm.

Thiền trong Phật giáo không chỉ hướng tới mục đích giúp tâm trí của ta tĩnh lặng mà còn là hướng đến sự thanh lọc, loại bỏ các phiền não trong tâm trí, những ảnh hưởng tiêu cực xuất phát từ tham – sân – si – mạn – nghi. Ngoài ra, thiền trong phật giáo còn là để nuôi dưỡng, phát triển những đức tính tốt như lòng từ bi, sự tự tin, trí tuệ… giúp người thực hành đạt được trạng thái tinh thần tích cực, có được những hiểu biết mới về cuộc sống.

Có hai phương thức chính trong thực hành thiền phật giáo là thiền định và thiền quán. Trong đó:

  • Thiền định (thiền chỉ): Là cách tu tập để luyện tâm, mục đích hướng đến là sự bình an và tĩnh lặng trong tâm. Thiền định được thực hiện thông qua việc tập trung vào hơi thở của mình, tĩnh tâm để nhận thức về bản chất của các luồng suy nghĩ, hành động, diễn biến của sự vật, sự việc xung quanh mình. Người thực hành thiền định sẽ đạt được trạng thái hạnh phúc trong hiện tại; được thanh lọc tâm trí, cơ thể; được giải phóng khỏi các phiền não.
  • Thiền quán (thiền tuệ/ thiền minh sát): Là cách thực hành hướng đến sự phát triển của trí tuệ và sự thông suốt về tâm linh. Bản thân từ “vipassana bhavana” – thiền quán cũng có thể hiểu là “một cái nhìn sâu sắc vào tận sâu bên trong”.  Để thực hành thiền quán, cần phải đưa tâm vào trạng thái tĩnh lặng để quan sát, thấu hiểu sự vật, sự việc, hiện tại với tất cả sự chú tâm sâu sắc nhất. Thiền quán là sự kết nối sâu sắc của tâm và thân, là hành trình khám phá bản thân mình của mỗi cá nhân để thật sự hiểu mình tới tận gốc rễ. Thực hành thiền quán cuối cùng mục đích là để đạt tới sự hạnh phúc từ tâm trí, hướng đến sự cân bằng về trí tuệ, lòng từ bi và tình thương, không còn bị phụ thuộc vào các điều kiện bên ngoài tác động, chi phối.

Dù có những chức năng riêng nhưng trong thực hành, thiền định và thiền quán là hai phương pháp có mối liên hệ phụ thuộc vào nhau, hỗ trợ cho nhau trong suốt quá trình tu dưỡng về tâm linh, trí tuệ.

Ý nghĩa của thiền trong đời sống hàng ngày

Thực hành thiền không chỉ là ngồi thiền mà còn bao gồm cả thiền hành (thiền khi đi bộ), nằm thiền (thiền khi nằm), thiền khi ăn…Nhưng tất cả các phương pháp thực hành thiền đều hướng tới sự tập trung hoàn toàn của tâm trí vào hành động đang làm.

Điều này nghe có vẻ dễ dàng nhưng trong thực tế chúng ta luôn luôn bị các suy nghĩ, cảm xúc nảy sinh và chi phối mọi lúc, mọi nơi. Đơn giản như vừa quét nhà vừa nghĩ ngày mai ăn gì? đang lái xe lại lo con cái đi học có ngoan không? đang nấu cơm lại lo dự án mới ở cơ quan… Tất cả những luồng suy nghĩ, những cảm xúc phát sinh trong khi chúng ta đang làm một việc khác làm ta bị xao nhãng, mất tập trung, không toàn tâm toàn ý cho giây phút hiện tại. Vậy thì, thiền trong cuộc sống là để:

  • Giảm căng thẳng, lo âu, mệt mỏi:
Thiền giúp giảm căng thẳng, lo âu, mệt mỏi
Thiền giúp giảm căng thẳng, lo âu, mệt mỏi

Đây là một trong những lý do phổ biến nhất khiến mọi người muốn tìm đến thiền. Trong một nghiên cứu kéo dài 8 tuần, một phong cách thiền gọi là “thiền chánh niệm” đã làm giảm các triệu chứng lo âu ở những người mắc chứng rối loạn lo âu tổng quát , cùng với việc tăng các tuyên bố tích cực về bản thân mình và cải thiện khả năng phản ứng và đối phó với căng thẳng. Hơn nữa, nghiên cứu đã chỉ ra rằng thiền cũng có thể cải thiện được các triệu chứng của các tình trạng liên quan đến căng thẳng, gồm có hội chứng ruột kích thích, rối loạn giấc ngủ sau chấn thương và đau cơ xơ hóa.

Một nghiên cứu khác ở 47 người bị đau mãn tính đã cho thấy việc hoàn thành chương trình thiền 8 tuần đã dẫn đến những cải thiện đáng kể về chứng trầm cảm, lo lắng và đau đớn trong suốt hơn 1 năm.

  • Cải thiện tình cảm, cảm xúc:
Thiền giúp cải thiện tình cảm, cảm xúc
Thiền giúp cải thiện tình cảm, cảm xúc

Một số hình thức thiền có thể giúp bạn cải thiện hình ảnh của bản thân và có cái nhìn tích cực hơn về cuộc sống.

Ví dụ, một đánh giá về các phương pháp điều trị được thực hiện cho hơn 3.500 người lớn cho thấy được thiền chánh niệm đã cải thiện các triệu chứng trầm cảm.

Tương tự, một đánh giá của 18 nghiên cứu cho thấy rằng những người nhận được các liệu pháp thiền định giúp giảm các triệu chứng trầm cảm, so với những người trong nhóm đối chứng.

Một nghiên cứu khác cho thấy những người hoàn thành bài tập thiền sẽ ít có suy nghĩ tiêu cực hơn khi xem những hình ảnh tiêu cực, so với những người trong nhóm đối chứng.

  • Tăng cường khả năng tập trung:
Thiền giúp tăng cường khả năng tập trung
Thiền giúp tăng cường khả năng tập trung

Thiền tập trung chú ý cũng giống như nâng cấp khoảng thời gian chú ý của bạn. Thiền giúp tăng sức mạnh và độ bền sự chú ý của bạn.

Một nghiên cứu cho thấy những người nghe bằng thiền đã cải thiện sự chú ý và độ chính xác trong khi hoàn thành nhiệm vụ, so với những người trong nhóm đối chứng.

Một nghiên cứu tương tự cho biết những người thường xuyên thực hành thiền định thực hiện tốt hơn nhiệm vụ thị giác và có khả năng tập trung cao hơn so với những người không có bất kỳ kinh nghiệm thiền định nào.Hơn nữa, thiền thậm chí còn có thể đảo ngược các mô hình trong não góp phần vào việc đầu óc lơ mơ, lo lắng và kém chú ý.

Ngay cả khi bạn chỉ thiền trong một khoảng thời gian ngắn mỗi ngày cũng có thể mang lại lợi ích cho bạn. Một nghiên cứu cho thấy rằng chỉ ngồi thiền 13 phút mỗi ngày sẽ tăng cường khả năng chú ý và trí nhớ 8 tuần.

  • Cải thiện trí nhớ và phòng ngừa bệnh mất trí nhớ ở người già:
Thiền giúp cải thiện trí nhớ
Thiền giúp cải thiện trí nhớ

Kirtan Kriya là một phương pháp thiền định với sự kết hợp một câu thần chú hoặc tụng kinh với chuyển động lặp đi lặp lại của các ngón tay để tập trung suy nghĩ của bạn. Các nghiên cứu ở những người bị mất trí nhớ liên quan đến tuổi tác đã cho thấy nó cải thiện hiệu suất trong các bài kiểm tra tâm lý thần kinh.

Hơn nữa, một đánh giá đã tìm thấy bằng chứng sơ bộ rằng nhiều phong cách thiền định có thể giúp tăng cường sự chú ý, trí nhớ và tinh thần nhanh nhạy ở những tình nguyện viên đã lớn tuổi

Ngoài việc chống lại chứng mất trí nhớ do tuổi tác thông thường, thiền ít nhất có thể cải thiện một phần trí nhớ của bệnh sa sút trí tuệ. Nó cũng có thể giúp kiểm soát căng thẳng và cải thiện tinh thần với những người trong gia đình có người mắc chứng sa sút trí tuệ.

  • Cải thiện giấc ngủ:
Thiền giúp cải thiện giấc ngủ
Thiền giúp cải thiện giấc ngủ

Gần một nửa dân số thế giới sẽ phải vật lộn với chứng mất ngủ vào một thời điểm nào đó. Một nghiên cứu đã so sánh các chương trình thiền dựa trên chánh niệm và phát hiện ra rằng những người thiền định ngủ lâu hơn và cải thiện mức độ nghiêm trọng của chứng mất ngủ, so với những người có tình trạng mất ngủ áp dụng các biện pháp cải thiện chứng mất ngủ khác.

Thiền định thành thạo có thể giúp bạn kiểm soát hoặc chuyển hướng những suy nghĩ đua đòi hoặc chạy trốn thường dẫn đến mất ngủ. Ngoài ra, nó có thể giúp thư giãn cơ thể bạn, giải phóng căng thẳng và đưa bạn vào trạng thái yên bình, khiến bạn dễ dàng đi vào giấc ngủ và ngủ sâu hơn.

 

Lời kết:

Trên đây, bài viết đã giúp bạn trả lời câu hỏi: Thiền là gì? Lịch sử hình thành và phát triển của thiền ra sao? Và thiền có ý nghĩa như thế nào trong đời sống hàng ngày? Không chỉ trong lĩnh vực Phật giáo, ngày nay thiền đã trở nên phổ biến trong đời sống hàng ngày, mang lại cho người thực hành những lợi ích to lớn về sức khỏe và tinh thần.

Hy vọng bài viết trên có ích với bạn.

Top 12 bài tập kéo dài chân cho nữ cải thiện chiều cao đáng kể

  Để cải thiện chiều cao khiêm tốn, chị em không chỉ cần thay đổi chế độ dinh dưỡng, thói quen sinh hoạt mà còn cần thường xuyên luyện tập thể dục thể thao để kích thích xương khớp phát triển. Với 12 bài tập kéo dài chân cho nữ dưới đây, chỉ số chiều …

Xoạc chân có tác dụng gì? Tập xoạc chân cho người mới bắt đầu

Tách là bài tập ít được sử dụng nhất khi tập luyện, trừ khi bạn tập yoga. Điều này cũng dễ hiểu vì nó khó như thế nào. Hoặc đôi khi người ta lầm tưởng rằng động tác xoạc chân là bài tập dành riêng cho người tập yoga hoặc vũ công. Trong bài viết …

Tập thể dục xong có nên ngồi quạt không? Giải đáp thắc mắc

Sau một buổi tập luyện vất vả, điều đầu tiên bạn cảm nhận được là cổ họng khát khô và rất nóng. Khi kết thúc một buổi tập với cường độ cao, nhiệt độ cơ thể sẽ tăng cao, mồ hôi tiết ra nhiều hơn. Điều đầu tiên bạn muốn làm có lẽ là uống …

Bắp chân to có cao được không? Các tư thế giúp bạn cao hơn

Trên TV, những người lùn thường có bắp chân khá to. Bạn có lo lắng về điều này? Bạn có chiều cao trung bình nhưng lại có bắp chân to. Bạn luôn tự hỏi Bắp chân to có cao được không? Nếu muốn biết hãy kéo xuống dưới để xem nhé các bạn! Bắp chân …

Nằm nhiều có béo bụng không? Cách giảm mỡ bụng khi nằm

  Khi nằm, cơ thể chúng ta ở trạng thái nghỉ ngơi nên lượng calo được đốt cháy ít hơn và chất béo cũng được đốt cháy khá chậm. Suatangco sẽ giúp bạn giải đáp vấn đề nằm nhiều và cách tăng cường trao đổi chất và đốt cháy calo khi nằm nhé! Mục lụcBạn …

6 bài tập chữa đau gót chân, giảm đau bàn chân nhanh chóng

Đau chân có thể do thói quen đi giày cao gót quá lâu hoặc do bệnh viêm cân gan chân khá phổ biến. Những cơn đau dai dẳng, kéo dài ảnh hưởng xấu đến chất lượng cuộc sống hàng ngày. 6 bài tập chữa đau gót chân dưới đây sẽ giúp bạn đẩy lùi chứng …

0 0 đánh giá
Article Rating
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Comments
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x
()
x